Αρχαία στο λιμάνι του νότου

Πηγή:Εφημερίδα Τόλμη

Του Λευτέρη Γ. Μαυρογιαννάκη

Στο βυθό της θάλασσας, όχι μακριά από την παράκτια ζώνη ανάμεσα στην Αγία Γαλήνη του δήμου Λάμπης και τον Κόκκινο Πύργο του δήμου Τυμπακίου, έχουν «αναδυθεί» αρχαιολογικά ευρήματα τουλάχιστον τρεις φορές, εξαιτίας του συνεχώς μετασχηματιζόμενου βυθού.

Πρόκειται για το σημείο «Κακόσκαλο», που τις τελευταίες ημέρες είναι στην επικαιρότητα, καθώς πρόκειται ακριβώς για τη θέση όπου συζητιέται να γίνει το περιβόητο λιμάνι του νότου. Ένα από τα θέματα που έχουν τεθεί, μάλιστα, είναι το κατά πόσον «στέκει» το ενδεχόμενο στη συγκεκριμένη περιοχή να γίνει λιμάνι, μιας και υπάρχουν ενδείξεις για ανθρώπινη δράση στην περιοχή, χιλιάδες χρόνια πίσω.

Πιθανόν να προέρχονται από την αρχαία πόλη Σουλία ή Σουλίνα, που ήταν λιμάνι της αρχαίας Συβρίτου. Πάντως, για όσα έχουν βρεθεί μέχρι σήμερα, οι απόψεις διίστανται: ?λλοι λένε ότι πρόκειται για τεκμήρια αρχαίας πόλης και άλλοι μιλάνε για ναυάγιο της εποχής... Το 1938, το 1945 και το 1960 ανασύρθηκαν αρχαιολογικά ευρήματα από το «Κακόσκαλο». Μάλιστα, για την τελευταία φορά που βρέθηκαν εκεί αρχαία, υπάρχει εγκυκλοπαιδική αναφορά στο λήμμα «Αγία Γαλήνη».

Τα αρχαία και το... όνειρο

Συγκεκριμένα αναφέρεται, ότι το 1960 έγινε υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα στην ακτή μεταξύ της Αγίας Γαλήνης και του Κόκκινου Πύργου, με επόπτη τον έφορο αρχαιοτήτων Νικόλαο Πλάτωνα. Τότε ήταν που ήλθαν στο φως ευρήματα, ανάμεσα στα οποία ένα ειδώλιο πραξιτέλειου τύπου, πλήθος χάλκινων αντικειμένων, καθώς και σειρά 259 ρωμαϊκών νομισμάτων τα οποία καλύπτουν ιστορία τριών αιώνων (από τον Αύγουστο ως τον Πρόβιο).

Πριν όμως από το Νικόλαο Πλάτωνα και τους δύτες του, ένας Αγιογαληνιώτης, ο «συγχωρεμένος» σήμερα Μιχάλης Μπαγιαρντάκης, ήταν ο πρώτος που βρέθηκε στο «Κακόσκαλο», ύστερα από όνειρο που είδε πως στο μέρος κρύβεται θησαυρός! «Ο πατέρας μου ήταν ένας φτωχός ψαράς με πέντε παιδιά», αφηγείται σήμερα ο γιος του Μιχ. Μπαγιαρντάκη, Γιώργος. «Είχε δει όνειρο να πάει στο "Κακόσκαλο" να βρει ένα θησαυρό. Σηκώθηκε λοιπόν το πρωί και πήγε εκεί με τα πόδια. Είχε ένα γυαλί για να δει το βυθό. Για ψάρια νόμιζε αυτός, τον θησαυρό. Σκέφτηκε πως θα βρει πολλά εκεί πέρα. Κρατούσε τότε δυο-τρεις δυναμίτες, παρόλο που είχε κάνει και φυλακές και εξορίες? δεν μπορούσε όμως αλλιώς να μας(ε) ζήσει. Έβαλε, λοιπόν, το γυαλί και κολύμπησε στην ακτή. Aφού κολύμπησε αρκετή ώρα και δεν είδε τίποτα παρά λίγα ψάρια, σκέφτηκε πως ήταν απλά ένα όνειρο.

Πριν φύγει, όμως, και όπως ο ήλιος είχε σηκωθεί, είδε μια λάμψη μέσα στη θάλασσα και "τάχασε". Kάνει έτσι το γυαλί και τι να δει; Mέσα στο βυθό υπήρχαν αρχαία. Είδε αγαλματάκια και άλλα πράγματα σε ένα χώρο δύο τετραγωνικών μέτρων».
Σαστισμένος ο Μιχάλης Μπαγιαρντάκης γύρισε στο χωριό του, ειδοποίησε τα αδέρφια του και όλοι μαζί βρέθηκαν στο σημείο του «θησαυρού».

«Το μέρος έχει και τώρα ακόμα από 3,5 έως 4,5 μέτρα βάθος. Aνάλογα με την εποχή του χρόνου και με τον καιρό, αλλάζει ο βυθός, μαζεύεται πολλή αμμόλασπη εκεί πέρα και ύστερα πάλι φεύγει», συνεχίζει ο κ. Γιώργος Μπαγιαρντάκης, 70 ετών σήμερα, παλιός ψαράς. «Πήγαν, λοιπόν, εκεί ο πατέρας μου και οι θείοι μου και άρχισαν να βγάζουν στην ακτή τα αντικείμενα, κολυμπώντας. Δεν ήξεραν τι είναι, αλλά σκέφτηκαν πως "ό,τι και νάναι θάχουν κάποια αξία". Δίπλα τους ήταν μια βάρκα με ψαράδες, που είχαν βγει για ψάρεμα. Βλέποντας, όμως, τις κινήσεις που γίνονταν, πήγαν και αυτοί κοντά. Αφού είδαν ότι υπήρχαν ακόμη μερικά αγαλματάκια στη θάλασσα, βούτηξαν κι αυτοί και κάποιος από αυτούς και έπιασε ένα?δυο». Στη συνέχεια όλοι όσοι βρέθηκαν εκεί, έχοντας βάλει σε τσουβάλια τα ευρήματα, τα μετέφεραν στην πλατεία της Αγίας Γαλήνης. Σκέφτονταν τι να τα κάνουν, μέχρι που ένας μορφωμένος της εποχής, ο Νικόλαος Καράλης, τους συμβούλεψε να τα παραδώσουν. Πράγματι ειδοποιήθηκαν οι αρχές και από τους δυο νομούς, Ρεθύμνου και Ηρακλείου, οι οποίες βρέθηκαν να «συνορίζονται» τα κειμήλια. Τελικά άλλα βρέθηκαν στο Ηράκλειο και άλλα στο Ρέθυμνο. Όσοι ψαράδες είχαν αναμειχθεί στην υπόθεση πήραν ως αμοιβή 1.000 δραχμές, εκείνη την εποχή. Οι εφημερίδες έγραψαν τότε ότι «Bρέθηκαν αρχαία ανεκτίμητης αξίας»...

Τα νομίσματα

Και άλλη μια φορά όμως, κάποιος σύντεκνος του Μιχάλη Μπαγιαρντάκη τον παρακίνησε να πάνε πάλι να ψάξουν, μήπως βρουν «τίποτα» στο «Κακόσκαλο». Στην αρχή ο πατέρας του κ. Γιώργη είχε αντιρρήσεις: «Σύντεκνε, έχω πάει δυο-τρεις φορές αλλά όποτε έχω πάει, είναι σκεπασμένο με αμμόλασπη και δεν μπορώ να βρω τίποτα».

Ο σύντεκνος όμως επέμεινε. «Πήγε, λοιπόν, ο πατέρας μου με τον σύντεκνό του. Ήτανε λίγο πιο ξεσκεπασμένο το μέρος και εκεί που κοίταζε ο πατέρας μου, βρήκε ένα κουρούπι πλαγιασμένο στο βυθό. Έπιασε ένα καμάκι και προσπάθησε να το τραβήξει. Το κουρούπι έσπασε και από μέσα είδε και βγαίνανε νομίσματα, μου είπε ο πατέρας μου», αναφέρει ο κ. Γιώργος Μπαγιαρντάκης. «Βούτηξε ο πατέρας μου κι έπιασε 13 κομμάτια. Έξι τα έδωσε στο σύντεκνο, τα άλλα τα κράτησε. Αυτά τα είδα με τα μάτια μου. Ένα νόμισμα από αυτά το είχε κρατήσει ο πατέρας μου. Δεν ξέρω τώρα που βρίσκεται. Θυμάμαι, όμως, πολύ καλά ότι είχε μια σταροκεφαλή από τη μια μεριά και μια αγελάδα από την άλλη».

Ο Μιχάλης Μπαγιαρντάκης άφησε το κουρούπι στο βυθό, υποτιμώντας το περιεχόμενό του. Κάποιος ταξιδευτής συγχωριανός του αργότερα τον έπεισε να του δώσει έξι από τα επτά νομίσματα, για να τα «αξιολογήσει» στην Αθήνα. Επιστρέφοντας του έδωσε 200 δραχμές για το καθένα, για την υποτιθέμενη αξία τους. Αργότερα η οικογένεια Μπαγιαρντάκη έμαθε πως ο «πωλητής» τα είχε δώσει για 1.000 δραχμές το κομμάτι...

Αρχείο