Η ανάγκη νέας ενεργειακής πολιτικής για την Κρήτη

Πηγή: Εφημερίδα Πατρίς

Του Σταύρου Καμπέλη*

Oι ιδιαιτερότητες του ενεργειακού τομέα στην Κρήτη είναι γνωστές. Από τη μια πλευρά οι δυσκολίες. Το «κλειστό» μη διασυνδεμένο δίκτυο, τα τεχνικά προβλήματα και το μεγάλο οικονομικό μέγεθος των έργων διασύνδεσης , το αυξημένο κόστος παραγωγής στους σταθμούς της ΔΕΗ στην Κρήτη, οι μεγάλοι ρυθμοί αύξησης της ζήτησης, οι αντιδράσεις στην εγκατάσταση νέων μονάδων, οι καθυστερήσεις, η ανορθολογική ανάπτυξη του συστήματος.

Από την άλλη πλευρά τα πλεονεκτήματα. Το σημαντικό αιολικό και ηλιακό δυναμικό της περιοχής, η δυνατότητα ανάπτυξης και των άλλων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η ύπαρξη τοπικής τεχνογνωσίας και εμπειρίας σε ορισμένους τομείς ,οι δυνατότητες της Κρήτης στην έρευνα και την προσέλκυση κοινοτικών πόρων, η ύπαρξη επενδυτικών κεφαλαίων, το σημαντικό έναντι άλλων νησιώτικων περιοχών μέγεθος του ενεργειακού τομέα και του ηλεκτρικού συστήματος.

Από το 1994 η Περιφέρεια Κρήτης συνειδητοποίησε την ανάγκη μιας εξειδικευμένης ενεργειακής πολιτικής για την Κρήτη, βασισμένης στις τοπικές ιδιαιτερότητες και τις τεχνολογικές δυνατότητες της εποχής.

Η πολιτική αυτή προέβλεπε την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών με συμβατικές μονάδες με ταυτόχρονη ανάπτυξη των ΑΠΕ στο μέγιστο βαθμό που επέτρεπαν οι τεχνολογικές και οικονομικές δυνατότητες της εποχής, ενώ παρέπεμπε στο μέλλον την επανεξέταση της διασύνδεσης της Κρήτης με το ηπειρωτικό δίκτυο, εφόσον διαμορφωνόταν ευνοικότερες τεχνολογικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές συνθήκες. Ιδρύθηκε τότε και συνέβαλλε σημαντικά στην προώθηση αυτής της πολιτικής, το Ενεργειακό Κέντρο της Περιφέρειας.

Η πολιτική που τότε υιοθετήθηκε , με πολλές δυσκολίες εφαρμόστηκε μέχρι σήμερα με σημαντική, αλλά όχι καθολική, επιτυχία.

Σήμερα έχομε την εμπειρία δώδεκα περίπου ετών, αλλά και νέα δεδομένα και αποφάσεις που μας οδηγούν στην ανάγκη αναθεώρησης, επικαιροποίησης και εξειδίκευσης της ενεργειακής πολιτικής για την Κρήτη, με έμφαση στις ΑΠΕ, την εξοικονόμηση ενέργειας, τις καινοτομίες και την βιώσιμη ανάπτυξη. ΄Εχομε επίσης την επιβεβαίωση της ορθότητας της θέσης ότι απαιτείται μια συγκροτημένη, εξειδικευμένη περιφερειακή πολιτική και όχι γενικευμένες σε εθνικό επίπεδο αποφάσεις και ισοπεδωτικές πολιτικές.

Τα νέα δεδομένα

Υπάρχουν σήμερα πολλά νέα δεδομένα και στοιχεία που καθιστούν απόλυτα αναγκαία την αλλαγή αυτή πολιτικής. Είναι καταρχήν οι υποχρεώσεις που έχομε αναλάβει ως χώρα τόσο από την υπογραφή της συνθήκης του Κιότο όσο και από την ευρωπαική ένωση, για την μείωση των εκπομπών.

Είναι η καθολική αναγνώριση της ανάγκης να αντιμετωπισθεί, χωρίς αναβολές, η κλιματική αλλαγή. Είναι γνωστοί οι στόχοι που έχουν τεθεί ( 20,1% της ηλεκτρικής και 12% της συνολικής ενέργειας από ΑΠΕ μέχρι το 2010, 20% εξοικονόμηση μέχρι το 2020 κλπ).

Είναι επίσης οι σημαντικές τεχνολογικές αλλαγές που μας επιτρέπουν να βελτιώσομε τις επιδόσεις μας στην αξιοποίηση των ΑΠΕ. Πέραν αυτών όμως, για την Κρήτη υπάρχουν ιδιαίτερα στοιχεία που πρέπει να μας κινητοποιήσουν και είναι τα εξής:

1)H EE , στα πλαίσια της πρωτοβουλίας της «Περιφέρειες για την οικονομική Αλλαγή», προτείνει να λειτουργήσει η Κρήτη ως πρότυπη ενεργειακή περιφέρεια (Ένταξη στο πιλοτικό Δίκτυο «Οικονομία βασισμένη στις χαμηλές εκπομπές του διοξειδίου του άνθρακος»).

Πρόκειται για σημαντική πρόταση που θα μπορούσε να αποβεί καθοριστική για το ενεργειακό και το οικονομικό μέλλον της Κρήτης. Η συζήτηση γίνεται με το υπουργείο Οικονομίας, ερήμην της Περιφέρειας αλλά και άλλων φορέων που έχουν λόγο (ΥΠΑΝ,ΡΑΕ,ΔΕΗ κλπ) και θα έπρεπε τουλάχιστον να είναι ενήμεροι αυτής προοπτικής για να την λάβουν υπόψη στο σχεδιασμό τους.

Από την πλευρά της η Περιφέρεια δεν έχει καμιά προετοιμασία για να ανταποκριθεί και να ενισχύσει αυτήν την προοπτική.

2)Την ίδια στιγμή και ενώ υπάρχει η παραπάνω συζήτηση που αναφέρεται κατά κύριο λόγο στην ανάπτυξη των ΑΠΕ στην Κρήτη, το ΥΠΑΝ και η ΡΑΕ θέτουν αδικαιολόγητα αυστηρούς περιορισμούς στην ανάπτυξη φωτοβολταίκών μονάδων που συνδέονται με το Δίκτυο της ΔΕΗ, μεγαλύτερους και από τους υφιστάμενους στα αιολικά πάρκα.(Επιτρέπονται μόνο 52 ΜW).

Στον τομέα αυτόν η Κρήτη αντιμετωπίζεται όπως όλα τα μη διασυνδεμένα μικρά νησιά, χωρίς να ληφθούν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του δικτύου της, η εμπειρία από τα λειτουργούντα αιολικά πάρκα και η τεχνογνωσία που έχει αναπτυχθεί. Με τον τρόπο αυτό αποδυναμώνεται η πρόταση της ΕΕ και η προοπτική της Κρήτης ως πρότυπης ενεργειακής Περιφέρειας.

3)Μελέτη που εκπονήθηκε από το ΕΜΠ αποδεικνύει ότι η ηλεκτρική διασύνδεση της Κρήτης με το ηπειρωτικό σύστημα είναι μια λύση συμφέρουσα και οικονομικά και περιβαλλοντικά. Προτείνεται μάλιστα ως ακόμη περισσότερο συμφέρουσα οικονομικά η ταυτόχρονη διασύνδεση Κρήτης και Δωδεκανήσου καθώς και η χρήση φυσικού αερίου για ηλεκτροπαραγωγή στην Κρήτη.

Αυτό το συμπέρασμα που αλλάζει το ενεργειακό τοπίο, δικαιώνει την άποψη που είχα παλιότερα δημόσια διατυπώσει ότι περιβαλλοντικοί λόγοι που στο παρελθόν συνηγορούσαν υπέρ της ματαίωσης του σχεδίου του λεγόμενου «υποβρύχιου καλωδίου»,σήμερα επιβάλλουν την υλοποίησή του.

4) Η κυβέρνηση δεν έχει σε προτεραιότητα το έργο της διασύνδεσης της Κρήτης. Προωθεί –και είναι λογικό- το αντίστοιχο έργο των Κυκλάδων. Σε κάθε περίπτωση η υλοποίηση αυτού του έργου-αν κάποτε γίνει- θα καθυστερήσει .Έτσι απαιτείται ο ορθολογικός σχεδιασμός για το μεσοδιάστημα για να μην χαθούν οι ευκαιρίες που προσφέρει η συγκυρία. Η μη διασύνδεση του δικτύου της Κρήτης εμπεριέχει ως ένα βαθμό τον περιορισμό διείσδυσης ενέργειας από ΑΠΕ.

Πώς αντιμετωπίζεται σήμερα αυτή η δυσχέρεια; Τo ΥΠΑΝ που συμφωνεί με την ΡΑΕ στην υπερεκτίμηση των πιθανών αρνητικών επιπτώσεων των ΑΠΕ στο Δίκτυο, θα έπρεπε να κινηθεί προς την κατεύθυνση της άρσης ή της υπέρβασης αυτού του προβλήματος. Eφαρμόζοντας ακριβώς την ίδια πολιτική κινήτρων ΑΠΕ τόσο στα μη διασυνδεμένα νησιά όσο και στην υπόλοιπη χώρα, καθιστά μονόδρομο για την ανάπτυξη των ανανεώσιμων τη σύνδεση με το δίκτυο της ΔΕΗ.

Συνδέει δηλαδή την ανάπτυξη των ΑΠΕ, στις περιοχές που κατεξοχήν επιβάλλεται η ανάπτυξή τους, αποκλειστικά με το σημερινό ασθενέστερο σημείο τους, που είναι το δίκτυο και τα συμβατικά καύσιμα ,τα οποία - υποτίθεται - ότι θέλει να μειώσει και να υποκαταστήσει.

Αυτό συνιστά αντίφαση που επιβάλλει επίσης την αλλαγή της πολιτικής στα μη διασυνδεμένα νησιά, μέχρι τη διασύνδεσή τους. Η νέα εναλλακτική ενεργειακή πολιτική που προτείνουμε θα προκύψει από αναλυτική μελέτη των τοπικών συνθηκών κάθε νησιού, στην περίπτωση δε της Κρήτης πιστεύουμε ότι η πρωτοβουλία πρέπει να αναληφθεί από την Περιφέρεια, με τη συμμετοχή όμως και του ΥΠΑΝ,της ΡΑΕ και της ΔΕΗ

4)Πρόσφατα ο Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της ΔΕΗ διατύπωσε την πρόταση ότι, επειδή το σύστημα της Κρήτης συμβάλλει στις ζημίες που τελευταίως εμφανίζει η ΔΕΗ, θα έπρεπε να ισχύσει ειδικό τιμολόγιο για την Κρήτη. Η πρόταση πέραν του ότι είναι καταστροφική για την τοπική οικονομία, είναι ενδεικτική των κινδύνων που δημιουργεί η εμμονή στο σημερινό μοντέλο αντιμετώπισης των ενεργειακών θεμάτων

Ο κ. Πρόεδρος αντί να αναζητήσει λύσεις βελτίωσης του κόστους παραγωγής ενέργειας στην Κρήτη, αξιοποιώντας προς όφελος της Δημόσιας επιχείρησης τις τοπικές ιδιαιτερότητες και τις ευνοικές συγκυρίες, εισηγείται την εύκολη λύση που ωστόσο αποβαίνει εις βάρος της τοπικής οικονομίας ,υπονομεύει την περιφερειακή ανάπτυξη και μακροπρόθεσμα βλάπτει τα συμφέροντα της ίδιας της επιχείρησης που διοικεί.

Αυτή όμως η θέση της ΔΕΗ είναι ταυτόχρονα ένα μήνυμα που πρέπει να κινητοποιήσει –αλλά και να συνετίσει – τους τοπικούς παράγοντες, ώστε να αναλάβουν το ταχύτερο πρωτοβουλίες.

Προτάσεις

1) Οι πολιτικές και οι προθέσεις των συναρμόδιων για τα ενεργειακά πράγματα της Κρήτης φορέων , παρότι έχουν θετικά κίνητρα, συγκρούονται - σήμερα τουλάχιστον- με το στόχο που θέλουν να υπηρετήσουν. Απαιτείται επομένως ο προσεκτικός σχεδιασμός μιας νέας ενεργειακής πολιτικής για την Κρήτη, με έμφαση στις ΑΠΕ, την εξοικονόμηση και την καινοτομία.

2) Η Περιφέρεια οφείλει να κινητοποιηθεί και να προετοιμασθεί με σοβαρές μελέτες και σχέδια για να ανταποκριθεί με πληρότητα στην πρόταση της ΕΕ. Ο στόχος «Κρήτη πρότυπη ενεργειακή Περιφέρεια» πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα της Περιφέρειας αλλά και εθνικό στόχο. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να σχεδιασθεί ένα Ειδικό Επιχειρησιακό Σχέδιο που να περιλάβει την εξειδίκευση αυτού του στόχου σε συγκεκριμένες δράσεις σε όλους τους τομείς (Παραγωγή ενέργειας, κίνητρα, αντικίνητρα, έρευνα, καινοτομία, εκπαίδευση, επιμόρφωση, παραγωγή και μεταφορά τεχνογνωσίας, νέα προιόντα, επιδεικτικά και παραγωγικά έργα, αντιμετώπιση προβλημάτων δικτύου-προώθηση διασύνδεσης, διερεύνηση εισαγωγής φυσικού αερίου, αυστηρά και καινοτόμα μέτρα και κίνητρα εξοικονόμησης στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα όπως πχ απαγόρευση των λαμπτήρων πυρακτώσεως, βιοκλιματικός σχεδιασμός , άμεση βελτίωση ενεργειακής απόδοσης δημόσιων κτιρίων και ξενοδοχείων, κλπ)

3)Η διασύνδεση της Κρήτης –Δωδεκανήσου είναι έργο εφικτό, οικονομικά και περιβαλλοντικά ωφέλιμο που πρέπει να μπεί σε τροχειά υλοποίησης .Στο μεταβατικό διάστημα πρέπει να αρθεί η αντίφαση των κινήτρων για την ανάπτυξη των ΑΠΕ στην Κρήτη και των περιορισμών (πραγματικών ή διογκωμένων) που θέτει το δίκτυο της ΔΕΗ στην Κρήτη.

Υπάρχουν και δυνατότητες και ιδέες για αυτό, όπως πχ α) Η εφαρμογή σύγχρονης τεχνολογίας με την προσθήκη κατάλληλου εξοπλισμού στα αιολικά πάρκα ώστε να καταστούν πιο φιλικά προς το δίκτυο και να αυξηθεί έτσι η διείσδυση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή. β)Η πιστοποίηση κάθε παραγωγού ηλεκτρικής ενέργειας από διάφορες μορφές ΑΠΕ (αιολική ,ηλιακή, βιομάζα, αντλησιοταμίευση κλπ ) , ώστε να προσφέρει ενέργεια στο δίκτυο με συγκεκριμένες προδιαγραφές που μεγιστοποιούν την διείσδυση των ΑΠΕ ,υπερβαίνοντας στους σημερινούς περιορισμούς. β)Αύξηση της παραγόμενης ενέργειας από ΑΠΕ που χρησιμοποιείται χωρίς την μεσολάβηση του δικτύου (ανεξάρτητοι παραγωγοί) και η θέσπιση ανταγωνιστικών κινήτρων προς αυτή την κατεύθυνση ( εφαρμογές θερμότητας, κλιματισμού, γεωθερμίας, κλπ) στα μη διασυνδεμένα δίκτυα και την Κρήτη.

γ)Μεγιστοποίηση της εξοικονόμησης και ορθολογικής χρήσης ενέργειας με κίνητρα, αντικίνητρα, θεσμικά μέτρα, ελέγχους κλπ.

Αυτές και άλλες προτάσεις πρέπει άμεσα να μελετηθούν και να ληφθούν αποφάσεις.

4) Τέλος πρέπει να δημιουργηθεί ένας ισχυρός Περιφερειακός Οργανισμός που θα αναλάβει την προετοιμασία και την υλοποίηση του Ειδικού Επιχειρησιακού Σχεδίου «Κρήτη, πρότυπη Ενεργειακή Περιφέρεια».Ο οργανισμός μπορεί να προέλθει από την αναδιοργάνωση, αναβάθμιση και στελέχωση του σημερινού Ενεργειακού Κέντρου της Περιφέρειας, με συμμετοχή εκπροσώπων του ΥΠΑΝ, της ΡΑΕ,της ΔΕΗ, του ΚΑΠΕ αλλά και της ΔΕΗ-Ανανεώσιμες ΑΕ η οποία μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην προώθηση του στόχου. Απαιτείται επίσης αναβαθμισμένη εκπροσώπηση, συμμετοχή ή συνεργασία των τοπικών φορέων που και σήμερα τυπικά συμμετέχουν στο Ε. Κ, με έμφαση στην εκπροσώπηση των Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων, των Αναπτυξιακών Οργανισμών και Εταιρειών, των ερευνητών και κατασκευαστών του τομέα. Η συμμετοχή αυτή δεν μπορεί να είναι τυπική και συμβολική όπως σήμερα αλλά θα σημαίνει και ανάληψη ευθύνης για την προώθηση και υλοποίηση συγκεκριμένων μέτρων και δράσεων του Ειδικού Επιχειρησιακού Προγράμματος. Απαιτείται επίσης και αναβάθμιση του επιπέδου εκπροσώπησης.

Η δημιουργία του Περιφερειακού Οργανισμού όπως την περιγράψαμε μπορεί να χρηματοδοτηθεί από το πρόγραμμα ΕΥΦΥΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ της ΕΕ, όπως και η μελέτη για την συγκρότηση της στρατηγικής και του Ειδικού Περιφερειακού Σχεδίου.

Η πρόταση απευθύνεται κατ αρχήν στην Περιφέρεια, τους Νομάρχες, και τα μέλη του Περιφερειακού Συμβουλίου αλλά και όλους τους φορείς που αγωνίζονται για τη βιώσιμη ανάπτυξη της Κρήτης.

* Ο Σταύρος Καμπέλης είναι πρώην γ.γ. του ΥΠΕΧΩΔΕ

Αρχείο